Vismigratierivier Afsluitdijk

Sinds 2010 is het plan Vismigratierivier Afsluitdijk in ontwikkeling. Het doel is dat trekvissen, middels een vispassage, weer de ruimte krijgen om vanaf de Waddenzee naar het IJsselmeer en rivieren te zwemmen. De Waddenvereniging, Sportvisserij Nederland, Stichting Verantwoord beheer IJsselmeer en de Vereniging van Vaste Vistuigen Noord hebben het plan geiniteerd. Inmiddels is het plan breed omarmd en werkt het Programma Rijke Waddenzee aan de verdere uitwerking van het plan. Wanningen Water Consult en LINKit Consult zijn vanaf het begin betrokken als inhoudelijk en procesmatig adviseurs.

 

De vispassage  kan een belangrijke bijdrage leveren aan het herstellen van de momenteel slechte visstand in het IJsselmeer. Het gaat om een 5 tot 10 kilometer lange ‘vismigratie-rivier’ langs en door de Afsluitdijk. Vissen kunnen met behulp van de werking van het getij en via een geleidelijke zoet-zoutovergang 24 uur per dag heen en weer trekken tussen de Waddenzee en het IJsselmeer. Door het uitgekiende ontwerp komt er geen druppel zout water in het IJsselmeer terecht. Een vispassage op getijdenwerking van deze schaal is uniek in de wereld. Het kan een nieuwe voorbeeldproject zijn van ‘Nederlandse Delta Design’ voor de Internationaal georiënteerde Nederlandse watersector. Met deze vispassage wordt een concreet plan gepresenteerd om invulling te geven aan een van de ambities die zijn geformuleerd voor de nieuwe Afsluitdijk, namelijk het verbeteren van de ecologische verbinding tussen IJsselmeer en Waddenzee.

 

Na consultatie van vismigratiespecialisten is het voorstel om de zogenaamde ‘vismigratie-rivier’ direct naast de spuisluizen bij Kornwerderzand te maken die via een koker door de dijk loopt. In deze rivier ontstaat een geleidelijke zoet-zout overgang die essentieel is voor een succesvolle migratie. Het unieke ontwerp zorgt er voor dat er geen zoutwater het IJsselmeer in komt. Het is de eerste vispassage die zo ontworpen is dat deze geschikt is voor zowel sterke als zwakke zwemmers onder de vissen. Zo’n zigzag slingerende rivier tussen het IJsselmeer en de Waddenzee past uitstekend binnen de ambities geformuleerd in het akkoord tussen provincies, gemeenten en het Rijk. Het biedt allerlei extra mogelijkheden om de functie van de Afsluitdijk voor recreatie en toerisme te versterken. Zo is het plan dat bezoekers via een glazen wand direct mee kunnen kijken naar de trekkende vis.

 

De Afsluitdijk is wereldberoemd als icoon van de Nederlandse waterwerken. De komst van de dijk in 1932 zorgde voor verbetering van de veiligheid en een economische impuls, maar het was ook een ecologische ramp. De Zuiderzee en de Waddenzee werden abrupt van elkaar gescheiden. Trekvissen die voor hun voortplanting migreren tussen zoet en zout water stootten vanaf dat moment letterlijk hun neus tegen de dijk. Het gevolg is dat het al jaren slecht gaat met trekvissen als aal, zalm, zeeforel, bot, zeeprik en spiering. Een meer geleidelijke overgang  tussen zoet en zout is belangrijk voor een succesvolle migratie.

 

 

Nu de Afsluitdijk en de sluiscomplexen na tachtig jaar versterkt en gerenoveerd worden, is ook de tijd rijp om de vispasseerbaarheid van de dijk te verbeteren. Voor het Rijk en de regio is het bovendien een kans om alsnog een deel hun oorspronkelijke ambitie waar te maken. Naast vismigratie biedt het plan volop ruimte voor andere functies. De initiatiefnemers denken dat de Afsluitdijk met deze unieke visvoorziening opnieuw een wereldwijd icoon kan worden.

 

De regio (provincies en gemeenten) en het Rijksprogramma Naar een Rijke Waddenzee hebben het plan enthousiast ontvangen. Het sluit naadloos aan bij de ambities die de regio heeft gesteld. Het Programma Rijke Waddenzee heeft de planvorming verder opgepakt. In de periode 2013-2015 worden aanvullende berekeningen en onderzoeken uitgevoerd. Verder wordt het ontwerp verder geoptimaliseerd en ingepast in de plannen van Rijkswaterstaat. Inmiddels heeft de Postcodeloterij 2.0 mln euro gesubsidieerd voor de realisatie van het bezoekerscentrum "Vismigratierivier".